Həyatımız boyu başqalarına "hə" deməyə, ətrafdakıların gözləntilərini doğrultmağa və hər kəsi razı salmağa öyrədilirik. Bəs özümüzü unudaraq başqalarını xoşbəxt etməyə çalışarkən daxilimizdə nə baş verir? Cavab sadədir: emosional tükənmə (burnout), daimi yorğunluq və özümüzə olan inamın zədələnməsi.
Psixologiyada sağlam sərhədlər (boundaries) dedikdə, fərdin öz fiziki, emosional və psixoloji məkanını qorumaq üçün başqaları ilə münasibətdə təyin etdiyi görünməz xəttlər başa düşülür.
1. Niyə Sərhəd Çəkməkdə Çətinlik Çəkirik?
Bir çox insan başqalarına "yox" deməkdən qorxur. Bunun kökündə bir neçə əsas psixoloji səbəb dayanır:
Sevilməmək və ya rədd edilmək qorxusu: "Əgər istədiklərini etməsəm, məni sevməzlər, uzaqlaşarlar" düşüncəsi.
Günahkarlıq duygusu: Başqasının ehtiyaclarını özündən üstün tutma vərdişi (insanları razısalma sindromu / people-pleasing).
Özünəhörmətin aşağı olması: Öz dəyərini başqalarının təsdiqindən asılı vəziyyətə salmaq.
2. Emosional Sərhədlərin Olmadığı Mühitdə Nə Baş Verir?
Sərhədlərin sərhədsiz və ya çox zəif olması insanın başqaları tərəfindən istismar edilməsinə yol açır.
Tükənmə sindromu: Başqalarının problemlərini həll etməkdən öz həyatınıza vaxt və enerji qalmır.
Qəzəb və inciklik: Zamanla daxildə yığılan ifadə olunmamış etirazlar gizli qəzəbə və ya partlayışlara səbəb olur.
Şəxsiyyət itkisi: İnsan ətrafdakıların istədiyi kimi yaşamağa başlayır və öz həqiqi "mən"ini unudur.
3. Sağlam Sərhədləri Necə Qurmalı?
Sərhəd çəkmək eqoizm deyil, əksinə, özünə və qarşı tərəfə hörmətin göstəricisidir. Sağlam sərhədlər qurmaq üçün bu addımları ata bilərsiniz:
Ehtiyaclarınızı və limitlərinizi kəşf edin: Nəyə "hə", nəyə "yox" deyəcəyinizi əvvəlcədən dərk edin. Öz daxili səsinizi dinləyin.
"Yox" deməkdən qorxmayın: İzahat verməyə məcbur olmadan, nəzakətli, lakin qətiyyətli şəkildə "Təəssüf ki, bunu edə bilmərəm" deməyi öyrənin.
Günahkarlıq hissi ilə barışın: İlk dəfə "yox" deyəndə daxilinizdə yaranan günahkarlıq hissi normaldır. Bu, sadəcə köhnə vərdişlərin reaksiyasıdır; zamanla keçəcək.
Nəzarət edə bilməyəcəklərinizi qəbul edin: Başqalarının sizin sərhədlərinizə necə reaksiya verəcəyinə siz nəzarət edə bilməzsiniz; lakin öz duruşunuza hər zaman nəzarət edə bilərsiniz.
Nəticə
Özünüzü sevmək və dəyər vermək başqalarına qapı bağlamaq deyil, öz daxili evinizin qapısına sahib çıxmaq deməkdir. Sağlam sərhədlər qurduğunuz zaman münasibətləriniz daha dürüst, enerjiniz isə daha təmiz və güclü olacaq. Unutmayın ki, başqalarına kömək etməzdən əvvəl öz emosional oksigen maskanızı özünüz taxmalısınız.
