Başqalarının fikri və münasibəti sizin özünüzə necə baxdığınıza çox təsir edirmi? “Yox” demək, fərqli fikir bildirmək və ya kiminsə narazı qalması sizdə güclü narahatlıq yarada bilərmi? Bu halların arxasında bəzən təsdiq axtarışı sxemi dayana bilər.
Təsdiq axtarışı sxemi insanın öz dəyərini əsasən başqalarının bəyənməsi, tərifi və qəbul etməsi ilə ölçməsidir. Başqalarının fikrinə önəm vermək təbiidir. Çətinlik o zaman yaranır ki, insan yalnız başqaları razı olduqda özünü dəyərli hiss edir və onların narazılığından qaçmaq üçün öz ehtiyaclarını davamlı olaraq geri plana keçirir.
Bu düşüncə nümunəsi necə formalaşa bilər?
Bu sxem bəzən uşaqlıqda sevgi, diqqət və qəbulun əsasən müəyyən davranışlara və nailiyyətlərə bağlı olduğu təcrübələrlə əlaqələnə bilər. Məsələn, uşaq yalnız yüksək qiymət aldıqda təriflənir, sakit və itaətkar olduqda daha çox qəbul edilir, yaxud səhv etdikdə tez-tez tənqid və məyusluqla qarşılaşırsa, belə bir nəticəyə gələ bilər: “Sevilmək və qəbul olunmaq üçün başqalarını razı salmalıyam.”
Bu, hər ailədə və hər insanda eyni cür baş vermir. Ancaq uşaqlıqda öyrənilən belə bir qayda böyüklükdə də münasibətlərə və seçimlərə təsir edə bilər.
Yetkinlikdə özünü necə göstərir?
Düşüncələrdə “Başqaları nə deyər?”, “Fərqli fikrimi desəm, məndən inciyərlər” və ya “Yox desəm, məni sevməzlər” kimi fikirlər tez-tez yarana bilər. İnsan qərar verərkən əvvəlcə öz istəyini deyil, başqalarının nə gözlədiyini düşünə bilər.
Bu narahatlıq davranışlarda da görünə bilər: istəmədiyi dəvətləri qəbul etmək, həddindən artıq məsuliyyət götürmək, fikir ayrılığından qaçmaq və münasibətlərdə özünü daim ikinci plana qoymaq. İş yerində insan rəhbərinin gözləntilərini təxmin etməyə, hər zaman əlçatan və qüsursuz görünməyə çalışa bilər. Kiçik bir irad belə “Mən bacarıqsızam” düşüncəsini oyada bilər. Yaxın münasibətlərdə isə qarşı tərəfi incitməmək üçün öz hisslərini və narazılıqlarını gizlətmək mümkündür.
Başqalarını razı salmaq qısa müddətdə mübahisənin və narazılığın qarşısını ala bilər. Ancaq insan öz istəyinə zidd davranmağı davam etdirdikdə yorğunluq, inciklik və “Mən həmişə verirəm, amma dəyər görmürəm” hissi yarana bilər. Zaman keçdikcə insan özünün nə istədiyini anlamaqda da çətinlik çəkə bilər.
Bu sxem üzərində düşünmək üçün suallar
Uşaqlıqda sevgi və diqqət daha çox hansı davranışlarımla əlaqələnirdi?
Bu gün başqalarını razı salmaq üçün etdiyim, əslində isə istəmədiyim şeylər varmı?
Tənqid olunmaq və ya bəyənilməmək ehtimalı yarananda ağlımdan ilk nə keçir?
Öz ehtiyaclarımı təxirə salanda nə hiss edirəm?
“Mən olduğum üçün dəyərliyəm” fikrini gündəlik həyatımda hansı kiçik addımlarla gücləndirə bilərəm?
Təsdiq axtarışı sxemini fərq etmək, öz ehtiyaclarınızı dinləmək və başqalarının münasibətindən asılı olmayan dəyər hissi qurmaq üçün başlanğıc ola bilər. Başqalarının fikrini nəzərə almaq mümkündür; bununla yanaşı, öz fikrinizə və sərhədlərinizə də yer vermək olar.
