Ailənizə, dostlarınıza və ya iş yoldaşlarınıza “yox” demək sizə çətin gəlirmi? Bəzən qarşı tərəf inciməsin, mübahisə yaranmasın və ya münasibətimiz pozulmasın deyə istəmədiyimiz şeylərə razılaşırıq. Həmin anda “hə” demək gərginliyi azalda bilər, amma sonradan yorğunluq, narazılıq və özümüzə qarşı inciklik yarada bilər.
“Yox” demək qarşı tərəfi sevmədiyimiz və ya ona dəyər vermədiyimiz mənasına gəlmir. Bu, sadəcə konkret xahişə, təklifə və ya vəziyyətə razı olmadığımızı bildirir. Sağlam münasibətlərdə həm “hə”, həm də “yox” üçün yer olur. Öz ehtiyaclarımızı ifadə etmək və şəxsi sərhədlərimizi qorumaq münasibətlərdə dürüst ünsiyyətin bir hissəsidir.
Niyə “yox” demək çətin ola bilər?
Bəzi insanlar uşaqlıqdan başqalarını razı salmağı, qaydalara uyğun davranmağı və narazılıq yaratmamağı öyrənirlər. Valideynlərin sevgisini və diqqətini itirməkdən çəkinmək uşağın ehtiyaclarını geri plana keçirməsinə səbəb ola bilər. Yetkinlikdə bu vərdiş “yox” desəm, məni sevməzlər”, “qarşı tərəfi incidərəm” və ya “münasibətimiz pozular” kimi narahatlıqlarla davam edə bilər.
Dost çevrəsində, ailədə və iş yerində qrupa aid olmaq istəyi də qərarımıza təsir edə bilər. İnsan bəzən digərlərindən fərqli görünməmək və qəbul olunmaq üçün istəmədiyi planlara qoşulur, əlavə iş götürür və ya öz fikrini demir. Bu, hər kəsdə eyni səbəbdən baş vermir. Özünüzdən soruşa bilərsiniz: “Mən buna həqiqətən razıyam, yoxsa qarşı tərəfin reaksiyasından çəkindiyim üçün qəbul edirəm?”
“Yox” deməyi asanlaşdıran addımlar
1. Öz ehtiyac və prioritetlərinizi aydınlaşdırın.
Vaxtınız, enerjiniz və diqqətiniz məhduddur. Hansı işlərə, insanlara və fəaliyyətlərə önəm verdiyinizi bilmək qərar verməyi asanlaşdıra bilər. “Hazırda mənim üçün nə vacibdir?” və “Buna razılaşsam, nədən imtina etmiş olacağam?” sualları üzərində düşünün.
2. Dərhal cavab vermək məcburiyyətində olmayın.
Təklifə həmin an cavab vermək çətindirsə, düşünmək üçün vaxt istəyin: “Təqvimimə baxım, sonra sizə xəbər edim” və ya “Bu barədə düşünmək istəyirəm, axşama cavab verəcəyəm.” Bu, yalnız qərarı gecikdirmək üçün deyil, öz istəyinizi anlamaq üçün faydalı fasilə ola bilər. Ancaq cavabınızı uzun müddət uzatmaq qarşı tərəfi qeyri-müəyyənlikdə saxlaya bilər.
3. Cavabınızı qısa və aydın ifadə edin.
Uzun izahlar vermək və qərarınızı dəfələrlə əsaslandırmaq məcburiyyətində deyilsiniz. Məsələn: “Dəvət üçün sağ ol, amma bu dəfə gələ bilməyəcəyəm” və ya “Bu işi üzərimə götürə bilməyəcəyəm.” Nəzakətli olmaqla yanaşı, mövqeyinizi aydın saxlamaq mümkündür.
4. İzah vermək istəyirsinizsə, qısa və dürüst olun.
“Bu gün dincəlməyə ehtiyacım var”, “Hazırda əlavə iş götürə bilmirəm” və ya “Bu plan mənə uyğun deyil” demək kifayət edə bilər. Səbəbinizi bölüşmək istəmirsinizsə, bunu da etmək məcburiyyətində deyilsiniz. Həddindən artıq izah vermək bəzən qarşı tərəfdə qərarınızı müzakirə etmək və dəyişdirmək imkanı olduğu təəssüratı yarada bilər.
5. İstəyirsinizsə, başqa seçim təklif edin.
Əgər həqiqətən istəyir və imkanınız varsa, “Bu axşam mümkün deyil, amma gələn həftə görüşə bilərik” və ya “Bu işi indi görə bilmərəm, amma sənə uyğun başqa bir mənbə göndərə bilərəm” deyə bilərsiniz. Alternativ təklif etmək məcburi deyil. Sırf özünüzü günahkar hiss etməmək üçün istəmədiyiniz başqa bir öhdəliyi üzərinizə götürməyin.
6. İnsanla onun xahişini bir-birindən ayırın.
Bir xahişə “yox” demək həmin insanı rədd etmək deyil. Məsələn: “Səni düşünməyim və sənə dəyər verməyim dəyişmir, amma bu dəfə kömək edə bilməyəcəyəm.” Belə bir ifadə münasibəti qorumağa kömək edə bilər, eyni zamanda cavabınızın aydın qalmasını təmin edər.
7. Qarşı tərəfin israrı zamanı sərhədinizi təkrarlayın.
Bəzən insan “yox” cavabından sonra yenə xahiş edə bilər. Bu halda hər dəfə yeni izah tapmağa ehtiyac yoxdur. Sakit şəkildə “Başa düşürəm ki, bu sənin üçün vacibdir, amma qərarım dəyişməyəcək” deyə bilərsiniz. Qarşı tərəfin məyus olması sizin kobud və ya qayğısız olduğunuzu sübut etmir.
8. Kiçik vəziyyətlərdə məşq edin.
“Yox” demək əvvəlcə narahatlıq yarada bilər. Gündəlik, az gərginlik yaradan vəziyyətlərdə fikrinizi bildirməklə başlaya bilərsiniz: “Xeyr, təşəkkür edirəm, başqa bir şey istəyirəm” və ya “Bu gün qoşula bilməyəcəyəm.” Təcrübə artdıqca öz cavabınızı daha rahat ifadə edə bilərsiniz.
“Yox” dedikdən sonra günahkarlıq hiss etməyiniz qərarınızın səhv olduğu anlamına gəlmir. Bu hiss, uzun müddət başqalarının ehtiyaclarını özünüzdən üstün tutmağa alışdığınız üçün yarana bilər. Özünüzə bir qədər vaxt verin: münasibətinizə və qarşı tərəfə dəyər verə-verə öz sərhədlərinizi də qorumaq mümkündür.
