Gözlədiyiniz xəbər nəhayət gəlir. İşə qəbul olunmusunuz. Münasibətinizdə uzun müddətdir axtardığınız sabitlik yaranıb. Evdə mübahisə yoxdur, yaxınlarınız yaxşıdır, təcili həll etməli olduğunuz bir problem də görünmür.

Amma siz rahatlaşmaq əvəzinə nəyinsə yolunda olmadığını hiss edirsiniz. Telefonu yenidən yoxlayır, deyilmiş bir cümlənin arxasında başqa məna axtarır, gələcəkdə baş verə biləcək pis hadisələri düşünürsünüz.

“Bu qədər yaxşı gedə bilməz. Yəqin, nəsə olacaq.”

Sonra narahatlığın yanına başqa bir hiss də əlavə olunur: günahkarlıq. “Axı hər şey qaydasındadır. Mən niyə belə hiss edirəm?”

Əslində, həyatımızda təhlükənin azalması ilə özümüzü təhlükəsiz hiss etməyimiz həmişə eyni anda baş vermir. Bəzən şərait dəyişir, amma onu qarşılamaq üçün istifadə etdiyimiz köhnə vərdişlər qalır. Bu, nankor olduğumuz və ya xoşbəxtliyi istəmədiyimiz anlamına gəlmir.

Sakitlik bəzən tanış olmur

Təsəvvür edin ki, uzun müddət hər axşam evdə kimin hansı əhvalda olduğunu yoxlamalı olmusunuz. Səs tonundan, qapının bağlanmasından, üz ifadəsindən vəziyyəti anlamağa çalışmısınız. Belə bir mühitdə diqqətli olmaq sizə lazım olub.

İllər sonra daha sakit bir həyat qurduğunuzda da özünüzü eyni işi görərkən tapa bilərsiniz: “Heç kim əsəbi deyil? Bu susqunluq nə deməkdir?”

Bu, keçmiş təcrübələrin indiki münasibətlərə daşınmasının mümkün nümunələrindən biridir. Ancaq hər sakitlik narahatlığının arxasında uşaqlıq travması axtarmaq doğru deyil. Uzun sürən iş gərginliyi, yaxın zamanda yaşanmış itki, qeyri-sabit münasibət və ya gələcəklə bağlı real qeyri-müəyyənlik də bu hissi anlamaq üçün əhəmiyyətli ola bilər.

Bəzən məsələ sakitliyin təhlükəli olması deyil; onun hələ tanış hiss olunmamasıdır.

“Narahat olsam, hazırlıqsız yaxalanmaram”

Narahatlıq yorucu olsa da, bəzi insanlar üçün müəyyən bir iş görür: onları daim mümkün pis xəbərə hazır saxlayır.

Psixologiyada bunu izah edən yanaşmalardan biri “emosional kontrastdan qaçınma modeli”dir. Modelə görə, xüsusilə ümumiləşdirilmiş təşviş pozuntusu yaşayan bəzi insanlar üçün qorxulu olan təkcə pis hadisə deyil, yaxşı hiss edərkən qəfil pis hiss etməyə keçməkdir. Davamlı qayğı bu kəskin emosional dəyişikliyi yumşaldan bir hazırlıq kimi görünə bilər. Bu, hər kəsin narahatlığını izah edən universal qayda deyil. Newman və Llera, 2011

Bu məntiq gündəlik həyatda belə səslənə bilər: “Çox sevinməyim, sonra məyus olaram.”

Lakin pis ehtimalları təkrar-təkrar düşünmək hadisənin qarşısını almaqla eyni şey deyil. Plan hazırlamaq konkret bir addımla bitə bilər. Qayğı isə yeni ehtimallar yaradaraq davam edə bilər.

Məsələn, yeni işdə ilk gün üçün lazım olan sənədləri hazırlamaq faydalı hazırlıqdır. Gecə boyu “Bəs bacarmasam? Bəs məni bəyənməsələr?” suallarını çevirmək isə hazırlıqdan çox, qeyri-müəyyənliyi aradan qaldırmaq cəhdinə çevrilə bilər.

Yaxşı şeylər itirmək qorxusunu da oyada bilər

Bir münasibət sizin üçün əhəmiyyətli olduqca onu itirmək ehtimalı da daha ağrılı görünə bilər. İşiniz yaxşı getdikcə “Bunu qoruyub saxlaya biləcəyəmmi?” sualı yarana bilər. Uzun müddətdən sonra ümidlənmək, yenidən məyus olmaq ehtimalını da görünən edir.

Bu zaman sevincin içinə nəzarət ehtiyacı qarışır. Tərəfdaşınızın davranışlarını yoxlamaq, hər uğurdan sonra daha yüksək nəticə tələb etmək, istirahət edərkən belə hər şeyi izləmək istəyirsiniz. Artıq yaxşı olanı yaşamaqdan çox, onun pozulmamasını təmin etməyə çalışırsınız.

2026-cı ildə Türkiyədən 824, ABŞ-dən isə 973 iştirakçının məlumatlarını araşdıran bir tədqiqatda xoşbəxtlik qorxusu ilə əlaqəli amillər arasında emosiyaları tənzimləməkdə çətinliklər, etibarsız bağlanma üslubları və mükəmməlliyyətçilik yer alıb. Tədqiqat bir zaman nöqtəsində toplanmış məlumatlara əsaslandığı üçün bu amillərin xoşbəxtlik qorxusuna səbəb olduğunu sübut etmir. Amma müsbət hisslərə münasibətimizin də psixoloji baxımdan əhəmiyyətli olduğunu göstərir. Joshanloo və həmkarları, 2026

Burada incə bir fərq var: bir şeyi sevmək onun gələcəyinə tam zəmanət almaq demək deyil. Belə bir zəmanət axtarışı bəzən bu gün sahib olduğumuz yaxşılığı hiss etməyə yer qoymur.

Bəs bu narahatlıqla nə etmək olar?

İlk addım özünüzü rahat olmağa məcbur etmək deyil. “Belə hiss etməməliyəm” deyə özünüzlə mübahisə etdikdə narahatlığın üstünə əlavə təzyiq qoya bilərsiniz. Daha yumşaq bir cümlə sınayın: “Hazırda narahatam. Bu hissi başa düşməyə çalışa bilərəm.”

Hissi faktla ayırın. Özünüzdən soruşun: “İndi konkret hansı problem var? Hansı hissəsi isə gələcəklə bağlı ehtimaldır?” Həqiqi bir problem varsa, onu kiçik, mümkün addımlara bölün. Konkret dəlil yoxdursa, sırf narahatlıq hiss etdiyiniz üçün təhlükə olduğuna qərar verməməyə çalışın. Bununla yanaşı, münasibətdə hörmətsizlik, təhdid və ya başqa real riskləri “sadəcə mənim narahatlığımdır” deyərək kiçiltməyin.

Təkrar yoxlamaları müşahidə edin. Eyni mesajı neçə dəfə oxuyursunuz? Eyni sualı neçə dəfə verirsiniz? Yoxlama sizə yeni məlumat gətirir, yoxsa yalnız qısa müddətlik rahatlıq? Təhlükəsiz, aşağı riskli bir vəziyyətdə növbəti yoxlamanı bir qədər gecikdirib gündəlik işinizə qayıtmağı sınaya bilərsiniz. Məqsəd məsuliyyətsiz olmaq deyil, hər narahatlığı dərhal yoxlama ilə cavablandırmamağı öyrənməkdir.

Yaxşı anı gələcəklə bağlı müqaviləyə çevirməyin. Xoş bir söhbət yaşadığınızda onun ardınca dərhal “Bəs sabah necə olacaq?” sualına keçdiyinizi fərq edin. Diqqəti həmin söhbətdə xoşunuza gələn bir detala qaytarın. Bu, gələcəyin həmişə yaxşı olacağını iddia etmək deyil; bu gün yaxşı olan bir şeyi görməyə icazə verməkdir.

Özünüzdən daim sevincli olmağı tələb etməyin. Həyatın bəzi sahələrinin yaxşı getməsi bütün ehtiyaclarınızın qarşılandığı demək deyil. Yorğunluq, təklik və ya həll olunmamış bir məsələ də ola bilər. “Hər şeyim var, deməli, heç bir çətinlik hiss etməməliyəm” düşüncəsi bunları görməyi çətinləşdirə bilər.

Narahatlıq tez-tez təkrarlanırsa, yuxunuzu, münasibətlərinizi və gündəlik fəaliyyətinizi pozursa, psixoloji dəstək almaq faydalı ola bilər. Koqnitiv-davranış terapiyası kimi elmi əsaslı yanaşmalar qayğıya səbəb olan düşüncə və davranış nümunələri üzərində işləməyə kömək edir. ABŞ Milli Psixi Sağlamlıq İnstitutu

Fanus və mütəxəssislərimizdən dəstək ala bilərsiniz.

Hər şeyin yaxşı getməsi gələcəkdə heç vaxt çətinlik olmayacağı demək deyil. Amma gələcəkdə çətinlik ola biləcəyi üçün indiki yaxşılığı əvvəlcədən əlimizdən almağa da ehtiyac yoxdur.

Bəzən öyrənməli olduğumuz şey pis günlərə daha çox hazırlaşmaq yox, yaxşı bir günün içində bir az daha qala bilməkdir.