Onlayn terapiyaya yeni başlayırsınızsa, onun üz-üzə terapiya qədər faydalı olmaya biləcəyindən narahat olmağınız normaldır. COVID-19 pandemiyası zamanı terapiya alan hər kəs onlayn görüşlərə keçməli olduqda bir çox terapevt müalicənin nəticələrinin zəifləyəcəyindən narahat idi. Bir çox müraciətçi də bu təcrübədən daha az məmnun qalacağını düşünürdü.
O vaxtdan bəri onlayn və üz-üzə terapiyanı müqayisə edən çoxsaylı araşdırmalar aparılıb və saysız-hesabsız onlayn terapiya seansı keçirilib. Nəticələr isə böyük ölçüdə müsbətdir.
Əslində, onlayn terapiya psixoloji dəstəyi daha əlçatan, münasib qiymətli və məxfi etməklə yanaşı, insanların ehtiyaclarına daha uyğun terapevtlərlə əlaqə qurmasına imkan verən əlavə üstünlüklərə də malikdir.
Onlayn terapiyanın insana nələr qazandıra biləcəyini daha yaxşı anlamaq üçün araşdırmaları nəzərdən keçirdik və terapevtlərdən evdən terapiya almağın niyə bu qədər çox insan üçün yaxşı nəticə verdiyi barədə fikirlərini bölüşmələrini istədik.
Onlayn terapiyanın 7 üstünlüyü
1. Onlayn terapiya daha rahatdır
İşiniz və ya ailə məsuliyyətləriniz səbəbindən sıx qrafikiniz varsa, terapiya üçün vaxt tapmaq mümkünsüz görünə bilər. Görüşə vaxt tapa bilsəniz belə, ora getmək ayrıca bir maneəyə çevrilə bilər. Onlayn terapiya vaxtınıza qənaət edir və nəqliyyata ehtiyacı aradan qaldırır.
Lisenziyalı ailə və nikah terapevti, həmçinin qeydiyyatdan keçmiş art-terapevt Megan Collins deyir:
“Bu, kənd yerlərində yaşayanlar, aşağı gəlirli və ya fiziki məhdudiyyətləri olan insanlar, eləcə də işlə yanaşı qayğı göstərmə məsuliyyətini daşıyan hər kəs üçün olduqca mühüm amildir.”
2. Onlayn terapiya üz-üzə terapiya qədər təsirli ola bilər
Bir neçə mühüm araşdırma onlayn terapiyanın üz-üzə terapiya qədər təsirli ola biləcəyini göstərib. 2022-ci ildə aparılmış sistematik icmal və meta-analizdə depressiyanın müalicəsində onlayn və üz-üzə koqnitiv-davranış terapiyasını (KDT) müqayisə edən randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatlar araşdırılıb. Buna çox bənzər 2023-cü il sistematik icmalı və meta-analizində isə eyni müqayisə təşviş pozuntuları üçün aparılıb. Hər iki icmal müalicənin nəticələri və müraciətçilərin məmnuniyyəti baxımından onlayn və üz-üzə terapiya arasında əhəmiyyətli fərqin olmadığını göstərib. Araşdırmalar onlayn həyata keçirilən KDT-nin travma sonrası stress pozuntusunun (TSSP) müalicəsində də üz-üzə terapiya qədər təsirli olduğunu müəyyən edib.
Onlayn görüşlər vasitəsilə effektiv şəkildə tətbiq edilə bilən yeganə terapiya növü KDT deyil. Lakin bu mövzuda aparılan araşdırmaların böyük hissəsi məhz KDT-yə yönəlib. Bunun səbəbi KDT-nin yüksək dərəcədə strukturlaşdırılmış olması və nəticələrinin daha asan ölçülməsidir. Bu xüsusiyyətlər tədqiqatçıların məlumatları təhlil etməsini asanlaşdırır. Bununla yanaşı, onlayn həyata keçirilən şəxslərarası psixoterapiyanın, qəbul və öhdəlik terapiyasının və psixodinamik yanaşmaların təsirli olduğunu göstərən etibarlı dəlillər də mövcuddur.
3. Onlayn terapiya pulunuza qənaət etməyə kömək edə bilər
Onlayn terapiya təklif edən psixi sağlamlıq mütəxəssisləri arasında Amerika Tibb Assosiasiyasının 2021-ci ildə apardığı sorğuda iştirakçıların 44%-i onlayn terapiyanın psixi sağlamlıq xidmətlərinin xərclərini azaltdığını bildirib.
Bunun səbəblərindən biri terapevt seçiminin yalnız yaxınlıqda fəaliyyət göstərən mütəxəssislərlə məhdudlaşmamasıdır. Yaşadığınız ərazidə işləmək üçün lisenziyası olan bütün terapevtlər arasından seçim etdikdə, sığortanızı qəbul edən, büdcənizə uyğun ödəniş təklif edən və ya gəlir səviyyəsinə əsaslanan dəyişkən tarif tətbiq edən terapevt tapmaq ehtimalınız artır.
Nature Mental Health jurnalında dərc edilmiş 2023-cü il araşdırması onlayn terapiyanın münasib qiymətli olmasının əlavə səbəblərini üzə çıxarıb. Tədqiqatçılar onlayn KDT-ni seçən müraciətçilərin üz-üzə terapiyanı seçənlərlə müqayisədə müalicəyə daha tez başlaya bildiyini müəyyən ediblər. Bu isə həyat keyfiyyətinin daha qısa müddətdə yaxşılaşmasına və digər tibbi xidmətlərə daha az pul xərclənməsinə səbəb olub.
4. Onlayn terapiya inklüziv və insanın kimliyini təsdiqləyən psixoloji dəstəyi tapmağı asanlaşdırır
Onlayn terapiya marginal qruplara mənsub insanların yüzlərlə kilometr uzaqda yaşasalar belə, oxşar mədəni kimliyə və ya həyat təcrübəsinə malik terapevtlərlə əlaqə qurmasına imkan verir. Məsələn, Alma platformasının axtarış filtrləri vasitəsilə sığortanızı qəbul edən, yaşadığınız ərazidə fəaliyyət göstərən və LGBTQ+, neyromüxtəlifliyə malik şəxslər, yaxud müəyyən mədəni və ya dini mənşədən olan insanlar da daxil olmaqla, konkret qruplarla işləmək üzrə ixtisaslaşmış terapevti asanlıqla tapa bilərsiniz.
Lisenziyalı ailə və nikah terapevti, psixi sağlamlıq sahəsində sosial ədalət fəalı və Inclusive Therapists platformasının təsisçisi Melody Li deyir:
“Oxşar həyat təcrübələrinə malik terapevtlə işləmək insanda anlaşılma və rahatlıq hissi yarada bilər. Kimliyimizi və ya yaşadıqlarımızı terapevtə izah etmək, yaxud bunlar barədə ona məlumat vermək məcburiyyətində qalmamaq çox vaxt rahatladıcı olur. Beləliklə, enerjimizi izah etməyə deyil, sağalmağa yönəldə bilirik. Ortaq dil, mədəni istinadlar və kollektiv çətinliklərin daha dərindən anlaşılması terapevtik əlaqənin möhkəmlənməsinə və sağalma prosesinin əsasının qurulmasına kömək edə bilər.”
Yerli xalqlara mənsub, qaradərili, qəhvəyi dərili, asiyalı, trans, gender normalarına uyğunlaşmayan, kvir və ya əlilliyi olan insanlar terapiyaya çıxışda başqa sistemli maneələrlə də qarşılaşırlar. Bu şəxslərin işdən icazə ala bilmədikləri və nəqliyyatla bağlı çətinliklər yaşadıqları işlərdə çalışma ehtimalı daha yüksəkdir.
Əlilliyi olan insanlar terapevt kabinetlərində də digər ictimai məkanlardakı maneələrlə qarşılaşa bilirlər: əlil arabaları üçün pandusların, liftlərin və uyğun oturacaqların olmaması bunlardan yalnız bir neçəsidir. Terapiya seanslarına onlayn qoşulmaq bu maneələri aradan qaldıra bilər.
5. Onlayn terapiya daha məxfi və rahat ola bilər
Əgər psixi sağlamlıq mərkəzinə getməyin sosial mövqeyinizə, karyeranıza və hətta şəxsi təhlükəsizliyinizə zərər verəcəyindən narahat olmursunuzsa, bu imkanın hər kəs üçün keçərli olmadığını unutmaq asandır. Bir çox insan üçün stiqmaya məruz qalmaq qorxusu hələ də terapiyaya müraciət etməyin qarşısındakı əsas maneələrdən biridir.
Road to Wellness Therapy mərkəzində çalışan lisenziyalı klinik sosial işçi Janet Bayramyan deyir:
“Psixi sağlamlıq dəstəyi almaqla bağlı stiqmadan haqlı olaraq narahat olan insanlar üçün evdən terapiyaya qatılmaq daha məxfi görünə bilər.”
Belə narahatlıqlarınız olmasa belə, öz evinizdə terapiya almaq daha rahat ola bilər. Collins bunu belə izah edir:
“Teletibb insanlara əlavə stress yaşamadan dəstək almaq imkanı verir: nə gözləmə otağı var, nə də digər müraciətçilərlə ünsiyyət qurmaq məcburiyyəti. Sadəcə tanış və rahat bir məkandan psixoloji dəstəyə çıxış əldə edirsiniz.”
6. Onlayn terapiya yeni müalicə imkanları yaradır
Ehtiyac və məqsədlərinizdən asılı olaraq, onlayn terapiya sizə əlavə üstünlüklər də verə bilər. Məsələn, çətinlik yaşadığınız real vəziyyətlərdə terapevtiniz virtual olaraq yanınızda ola bilər.
Collins deyir:
“Real həyatdakı ekspozisiya məşqlərini hadisə baş verən anda tətbiq edə bilirik. Mən müraciətçilərə sosial situasiyalarda virtual şəkildə bələdçilik etmiş və həmin an yaşadıqları emosiyaları tənzimləmələrinə kömək etmişəm.”
7. Onlayn terapiya müalicəni davam etdirməyi asanlaşdıra bilər
Söhbət etdiyimiz terapevtlər bildirdilər ki, onlayn terapiya alan müraciətçilər məşğul və ya xəstə olduqda belə seansa qatıla bildikləri üçün görüşlərini daha az ləğv edirlər. Seanslara qoşulmaq asan olduğundan terapiyanı daha uzun müddət davam etdirməyə də meyilli olurlar.
Araşdırmalar da bunu təsdiqləyir. 16 ay ərzində terapevtlər və müraciətçilər arasında aparılmış 2022-ci il sorğusu onlayn terapiya alan insanların müalicəni tamamlama göstəricilərinin üz-üzə terapiya alanlarla müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə yüksək olduğunu müəyyən edib: 69%-ə qarşı 44%.
Onlayn terapiyanın mümkün mənfi tərəfləri
Onlayn terapiyanın çoxsaylı üstünlükləri olsa da, bəzi mənfi tərəfləri də var və bunlar müəyyən insanlar üçün ciddi əhəmiyyət daşıya bilər.
1. Hər kəsin məxfi və etibarlı internetə çıxışı yoxdur
Onlayn seanslar bəzi insanlar üçün terapiyanı daha əlçatan etsə də, bu, hər kəsin onlayn terapiyadan yararlana biləcəyi demək deyil.
Bayramyan deyir:
“Etibarlı internetə, uyğun cihaza və ya kifayət qədər rəqəmsal savadlılığa malik olmayan müraciətçilər çətinliklərlə qarşılaşa bilərlər.”
Bayramyan və Collins bəzi insanların onlayn terapiya seansına qatıla biləcəyi şəxsi və təhlükəsiz məkanının olmadığını da vurğulayırlar. Bu vəziyyət insanın yaşadıqları barədə açıq və dürüst danışarkən özünü rahat hiss etməsinə mane ola bilər. Xüsusilə seansa ictimai məkandan qoşulmaq məcburiyyətində qaldıqda məxfiliklə bağlı narahatlıqlar da yarana bilər.
2. Bəzi müraciətçilər evdə diqqətlərini toplamaqda çətinlik çəkə bilərlər
Söhbət etdiyimiz bütün mütəxəssislər müraciətçi ilə eyni otaqda olmağın müəyyən mühüm üstünlüklər verdiyi barədə razılaşdılar.
Collins deyir:
“Bəzi müraciətçilər hər şey eyni mühitdə baş verdikdə terapiyanı günün qalan hissəsindən zehni olaraq ayırmaqda çətinlik çəkirlər. Emosional bir anda kiminləsə eyni məkanda olmağın xüsusi təsiri var və bunu virtual mühitdə təkrarlamaq çətin ola bilər.”
3. Qeyri-verbal işarələr və emosional əlaqə nəzərdən qaça bilər
Li də bu fikirlə razılaşır:
“Ortaq fiziki məkanın olmaması bir-birimizin enerjisini hiss etməyi və ona köklənməyi çətinləşdirə bilər. Virtual seanslarda bütöv bədən dili və qeyri-verbal işarələri müşahidə etmək imkanı da məhdudlaşır. Bu isə ünsiyyətin dərinliyini azalda bilər. Terapevtlə müraciətçi bir-birini yalnız boyundan yuxarı görə bildikdə bəzi emosional və bədənlə ifadə olunan reaksiyalar diqqətdən kənarda qala bilər.”
Nəticə: Onlayn terapiya sizin üçün uyğundurmu?
Bəlkə də! Amma bu qərarı yalnız siz verə bilərsiniz.
Sıx qrafikinizdə terapiya seanslarına vaxt ayırmaqda çətinlik çəkirsinizsə və ya nəqliyyat problemi səbəbindən üz-üzə seanslara gedə bilmirsinizsə, onlayn terapiya böyük ehtimalla sizin üçün uyğun seçimdir.
Yaşadığınız və ya işlədiyiniz yerin yaxınlığında terapevt tapa bilmirsinizsə, yaxud kimliyinizin gündəlik həyatınıza və psixi sağlamlığınıza təsirini anlayan yerli mütəxəssis yoxdursa, onlayn terapiya yenə də yaxşı seçim ola bilər. Əlbəttə, rahat geyiminizi dəyişib evdən çıxmaq əvəzinə sadəcə bir keçidə klikləyərək seansa qoşulmağın rahatlığını sevirsinizsə, onlayn terapiyanı seçə bilərsiniz.
Bununla belə, texnologiyadan istifadə etməkdə çətinlik çəkirsinizsə, nisbətən məxfi bir məkanda etibarlı internetə çıxışınız yoxdursa və ya ekran vasitəsilə qarşınızdakı insanla əlaqə qurmaq sizə çətin gəlirsə, üz-üzə terapiya sizin üçün daha uyğun seçim ola bilər.
